კეჩუა (ხალხი)

quinet - CC BY 2.0 Caupolican at German Wikipedia - CC BY-SA 3.0 Gabito Giménez - CC BY 2.0 Emilio Erazo-Fischer (Flickr profile) - CC BY-SA 2.0 Jduranboger - CC BY-SA 3.0 Murray Foubister - CC BY-SA 2.0 Aurimaz - CC BY-SA 4.0 Caleidoscopic - CC BY-SA 3.0 David Stanley from Nanaimo, Canada - CC BY 2.0 AgainErick - CC BY-SA 4.0 JYB Devot - CC BY-SA 4.0 Allard Schmidt (The Netherlands) - Public domain Pavel Špindler - CC BY 3.0 Murray Foubister - CC BY-SA 2.0 grooverpedro - CC BY 2.0 McKay Savage - CC BY 2.0 Kabelleger / David Gubler - CC BY-SA 4.0 Pavel Špindler - CC BY 3.0 Alicia Nijdam - CC BY 2.0 Roderick Peel - CC BY-SA 4.0 Murray Foubister - CC BY-SA 2.0 Shaun Dunphy - CC BY-SA 2.0 CHLOE - CC BY-SA 3.0 Murray Foubister - CC BY-SA 2.0 Bryan Dougherty (bryand_nyc) from New York City, USA - CC BY-SA 2.0 Kabelleger / David Gubler - CC BY-SA 4.0 Gavieiro Juan M - CC BY-SA 3.0 Pepe Reyes peperg - CC0 Leandro Neumann Ciuffo - CC BY 2.0 Pepe Reyes peperg - CC0 Mx._Granger - CC0 Christopher Crouzet - CC BY 2.0 Ben Stubbs - CC BY 2.0 Pavel Špindler - CC BY 3.0 No machine-readable author provided. Jose C. assumed (based on copyright claims). - Public domain Pedro Szekely from Los Angeles, USA - CC BY-SA 2.0 Pavel Špindler - CC BY 3.0 Interisti - Lorenzo from Italy - CC BY-SA 3.0 Olga Lidia Paredes Alcoreza - CC BY-SA 4.0 Ozesama - CC BY-SA 4.0 kevin.j from Córdoba, Argentina - CC BY-SA 2.0 Martin Lang - CC BY 2.0 Roderick Peel - CC BY-SA 4.0 Grupotres21 - CC BY-SA 4.0 Murray Foubister - CC BY-SA 2.0 McKay Savage - CC BY 2.0 Aurimaz - CC BY-SA 4.0 Arabsalam - CC BY-SA 4.0 Carlos Medina-Saldivar - CC BY-SA 4.0 No images

Context of კეჩუა (ხალხი)

კეჩუა (Qhichwa, Runa) — სამხრეთ ამერიკაში (პერუ, ბოლივია, ეკვადორი, არგენტინა, კოლუმბია, ჩილე) მცხოვრები ინდიელი ხალხი, რომელიც ინკების ტაუანტინსუიუს სახელმწიფოს კულტურული ტრადიციების მემკვიდრეა.

უკანასკნელი მონაცემებით, ამ ხალხის რაოდენობა შეადგენს 25.245.000 ადამიანს, რომელთაგან პერუში ცხოვრობს 13.887.073 ადამიანი, ეკვადორში - 6.018.691, ბოლივიაში - 3.821.820, არგენტინაში - 1.469.830, კოლუმბიაში - 39.100, ხოლო ჩილეში 8.480 კეჩუას წარმომადგენელი. კეჩუა შეადგენს პერუს მოსახლეობის 47%-ს, ეკვადორის მოსახლეობის 41.3%-ს, ბოლივიის მოსახლეობის კი 37.1%-ს. ბევრი კეჩუა (განსაკუთრებით პერუსა და ეკვადორის ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ნაწილში მცხოვრები) გადავიდა ესპანურ ენაზე, ამიტომაც ამ ქვეყნებში კეჩუას ენაზე მოლაპარაკეთა რაოდენობა არ ემთხვევა ამ ხალხის რაოდენობას.

კეჩუა იყო ამერიკის უძლიერესი ხალხი ესპანელების მიერ მათი დაპყრობის მომენტისათვის. ძველი სამყაროს კრიტერიუმების მიხედვით, კეჩუას კულტურა იდგა უფრო მაღლა, ვიდრე აცტეკებისა და მაიას კულტურები მექსიკაში. მაშინ, როდესაც ეს ორი უკანასკნელი იმყოფებოდა ენეოლითის ხანაში, კეჩუა შევიდა ბრინჯაოს ხანაში. კეჩუას სოციალური ორგანიზების საფუძველს წარმოადგენს თემი-აილიუ (ayllu), რომელსაც ასევე ეწოდება ინდიელთა თემი (comunidad indígena) და გლეხების თემი (comunidad campesina). თემი ერთიანდება სისხლით ნათესაობის, საერთო ტერიტორიისა და წევრთა შრომითი ურთიერთდახმარების საფუძველზე, ასევე საერთო ტოტემური წინაპრის (wak'a) თაყვანისცემით. უძველესი თემები, რომელთა შესახებაც მოიპოვება ინფორმაცია, იყო იანაუარა, ჩუმპიუილკა, კოტანერა, კოტაპამპა და უმასუიუ. დღეისათვის არსებობს ათასობით კეჩუას თემი. 2007 წელს მარტო პერუში სახლობდა 6 000-ზე მეტი ოფიციალურად აღიარებული კუჩუასა და აიმარას თემი და მათი რაოდენობა იზრდება. 1950 წელს ბოლივიაში სახლობდა 3779 თემი. კეჩუას ძირითადი საქმიანობაა მიწათმოქმედება და მეცხოველეობა. ასევე, როგორც დაქირავებული მუშახელი დასაქმებული არიან სამთომომპოვებელ დარგში და მოახლეებად სახლებში.