United States

ამერიკის შეერთებული შტატები

Frank Kovalchek - CC BY 2.0 Elizabeth George - CC BY-SA 3.0 Photographersnature - CC BY-SA 3.0 m01229 from USA - CC BY-SA 2.0 Mcneda - CC BY-SA 4.0 Jesseg8r - CC BY-SA 4.0 Frank Kovalchek from Anchorage, Alaska, USA - CC BY 2.0 Daniel Schwen - CC BY-SA 2.5 Michael Grindstaff - CC BY-SA 3.0 Pierre Camateros - CC BY-SA 3.0 Thomas Wolf, www.foto-tw.de - CC BY-SA 3.0 Alexey Potov - CC BY 2.5 Tobias Haase from Hanover, Germany - CC BY 2.0 Always Shooting - CC BY 2.0 Jonathunder - GFDL 1.2 Daniel Schwen - CC BY-SA 4.0 Jennifer R. Trotter - CC BY-SA 4.0 Bubba73 - CC BY-SA 3.0 view2az: cropped and adjusted by Beyond My Ken (talk) 17:32, 11 November 2018 (UTC) - CC BY 2.0 Peretz Partensky from San Francisco, USA - CC BY-SA 2.0 Miguel Vieira - CC BY 2.0 G. Thomas (talk) - Public domain Gila National Forest - CC BY-SA 2.0 Serge Melki from Indianapolis, USA - CC BY 2.0 Jsfouche - CC BY-SA 3.0 Pretzelpaws at English Wikipedia - CC BY-SA 3.0 Ggerdel - Fotografía tomada por: Gustavo Gerdel - CC BY-SA 4.0 a4gpa auf flickr.com - CC BY-SA 2.0 Sam valadi - CC BY 2.0 Acroterion - CC BY-SA 4.0 GB11111 - CC BY-SA 4.0 Richie Diesterheft from Chicago, IL, USA - CC BY 2.0 Jim Gordon - CC BY 2.0 Bob Wick; Bureau of Land Management - Public domain Jesseg8r - CC BY-SA 4.0 U.S. Fish and Wildlife Service Northeast Region - CC BY 2.0 Bernard Spragg. NZ - CC0 KimonBerlin - CC BY-SA 2.0 Steve Jurvetson from Los Altos, USA - CC BY 2.0 Enricokamasa - Public domain RobBertholf - CC BY-SA 4.0 Kimson Doan yaykimmyd - CC0 Kimon Berlin, user:Gribeco - CC BY 2.5 raduranga - CC BY-SA 4.0 rachel_thecat - CC BY-SA 2.0 Jean-Marc Astesana from Voisins le Bretonneux, France - CC BY-SA 2.0 Grombo - CC BY-SA 3.0 John Fowler - CC BY 2.0 Vincent van Gogh - Public domain G. Thomas at English Wikipedia - Public domain Jsfouche - CC BY-SA 3.0 No images

Context of ამერიკის შეერთებული შტატები

ამერიკის შეერთებული შტატები (ინგლ. The United States of America, USA; ასევე უწოდებენ შეერთებულ შტატებს, აშშ-ს, შტატებს და ამერიკას) — ფედერალური სახელმწიფო, მოიცავს ორმოცდაათ შტატსა და ერთ ფედერალურ ოლქს. ქვეყნის ტერიტორიის ძირითადი ნაწილი მდებარეობს ჩრდილოეთ ამერიკის ცენტრალურ ნაწილში, კონტინენტზე მდებარეობს ორმოცდაცხრა შტატი, შეერთებულ შტატებს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება კანადა, ხოლო სამხრეთიდან მექსიკა. ქვეყანა მოქცეულია ორ ოკეანეს შორის. შტატი ალასკა მდებარეობს კონტინენტის უკიდურეს ჩრდილოეთ ნაწილში, კანადის დასავლეთით და რუსეთის აღმოსავლეთით; რუსეთსა და აშშ-ს ბერინგის სრუტე აკავშირებს. შტატი ჰავაი არის არქიპელაგი წყნარი ოკეანის ცენტრალურ ნაწილში. აშშ ასევე ფლობს ტერიტორიებს კარიბის ზღვასა და წყნარ ოკეანეში.

ქვეყნის ფართობი შეადგენს 9,83 მილიონ კვადრატულ კილომეტრს და ცხოვრობს 327 მილიონი ადამიანი (2018 წლის შეფასებით). შეერთებული შტატები ფართობისა და მოსახლეობის სიდიდის მიხედვით მსოფლიოს პირველ ათ სახელმწიფოს შორის შედის. აშშ მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ეთნიკურად მრავალფეროვანი და მულტიკულტურული ქვეყანაა, სადაც მრავალი იმიგრანტი ცხოვრობს. ეკონომიკის მაჩვენებლებით აშშ-ს მსოფლიოში პირველი ადგილი უკავია.

ქვეყნის მკვიდრი მოსახლეობა აზიური წარმოშობისაა, ისინი აქ მრავალი ათასი წინ დასახლდნენ. შეერთებული შტატები დააარსა ცამეტმა ბრიტანულმა კოლონიამ. 1776 წლის 4 ივლისს მათ თავი დამოუკიდებლად გამოაცხადეს. ამას მოჰყვა დამოუკიდებლობის ომი ბრიტანეთის იმპერიასთან, სადაც აშშ-მ გაიმარჯვა. 1787 წლის 17 სექტემბერს მიიღეს ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია.

XIX საუკუნეში, ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა შეიერთა ტერიტორიები: საფრანგეთისგან, ესპანეთისგან, გაერთიანებული სამეფოსგან, მექსიკისგან, რუსეთისგან; მოახდინა ტეხასის რესპუბლიკისა და ჰავაის ანექსია. 1861 წელს ქვეყანაში დაიწყო სამოქალაქო ომი, რომელშიც ერთმანეთს ჩრდილოეთისა და სამხრეთის შტატები დაუპირისპირდნენ, საბოლოო გამარჯვება კი ჩრდილოეთს დარჩა. სამოქალაქო ომის დასრულების შემდეგ მთელი ქვეყნის მასშტაბით მონობა გაუქმდა, რის შემდეგაც შეერთებული შტატების ეკონომიკა სწრაფი ტემპებით განვითარდა. აშშ მონაწილეობდა როგორც პირველ, ასევე მეორე მსოფლიო ომში. აშშ გახდა პირველი სახელმწიფო, რომელმაც ბირთვული იარაღი შექმნა. ქვეყანა არის გაეროს უშიშროების საბჭოს მუდმივი წევრი.