Al-Azhar Mosque (အာရဗီ- الجامع الأزهر, romanized- al-Jāmiʿ al-ʾAzhar, lit.'The Resplendent Congregational Mosque') ဟုခေါ်သည် အီဂျစ်တွင် ရိုးရိုးရှင်းရှင်း al-Azhar သည် အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ ကိုင်ရိုမြို့၏ သမိုင်းဝင်အစ္စလာမ့်အမာခံရှိ ဗလီတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကိုင်ရိုကို 970 ခုနှစ်တွင် Fatimid Caliphate ၏မြို့တော်သစ်အဖြစ် တည်ထောင်ပြီး မကြာမီ Jawhar al-Siqilli မှ တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရကာ ၎င်းသည် နောက်ဆုံးတွင် "the City of a Thousand Minarets" ဟူသော အမည်ပြောင်ကို ရရှိခဲ့သော မြို့တစ်မြို့၌ ပထမဆုံးသော ဗလီဖြစ်သည်။ ၎င်း၏အမည်ကို အများအားဖြင့် မိုဟာမက်၏သမီးဖြစ်သူ ဖာတီမ (Fatimah) မှပေးသော ဘွဲ့အမည် ("အာဇ-ဇာရ်အာရ်) မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။

972 တွင် အပ်နှံပြီးနောက် နှင့် 989 တွင် ဗလီအာဏာပိုင်များမှ ပညာရှင် 35 ဦး၏ ငှားရမ်းမှုဖြင့် ဗလီသည် Idrisid Fes တွင် Al Karaouine ပြီးနောက် ယနေ့ခေတ်တွင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယသက်တမ်းအရင့်ဆုံး စဉ်ဆက်မပြတ်လည်ပတ်နေသော တက္ကသိုလ်အဖြစ်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာပါသည်။ Al-Azhar University သည် Sunni theology နှင့် sharia သို့မဟုတ် အစ္စလာမ့်ဥပဒေများကို လေ့လာရန်အတွက် အစ္စလာမ့်ကမ္ဘာတွင် အထင်ရှားဆုံး အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ကာလကြာရှည်စွာ မှတ်ယူခံခဲ့ရသည်။ စတင်တည်ထောင်ချိန်မှစ၍ ဗလီကျောင်း၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် ဗလီအတွင်း ပေါင်းစည်းထားသော တက္ကသိုလ်အား 1961 ခုနှစ်တွင် ပြည်သူပိုင်သိမ်းခဲ့ပြီး ၁၉၅၂ ခုနှစ် အီဂျစ်တော်လှန်ရေးအပြီးတွင် သီးခြားလွတ်လပ်သော တက္ကသိုလ်အဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ခြင်းခံခဲ့ရသော တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်။

နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ ရှည်လျားသော သမိုင်းကြောင်းတစ်လျှောက်တွင်၊ ဗလီဝတ်ကျောင်းတော်သည် တစ်လှည့်စီ လျစ်လျူရှုထားပြီး အလွန်လေးစားမှုခံရသည်။ ရှီယိုက်အစ္စမေးလီအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအနေဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သောကြောင့် Saladin နှင့် Sunni Ayyubid မင်းဆက်ကို ရှောင်ဖယ်ထားသည့် al-Azhar ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ကျောင်းတွင် ကျောင်းသူကျောင်းသားများနှင့် ဆရာများအား ထောက်ပံ့ကြေးများကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ဤရွေ့ပြောင်းမှုများသည် Mamluk Sultanate လက်အောက်တွင် ပြောင်းပြန်ဖြစ်ပြီး ချဲ့ထွင်မှုများနှင့် ပြုပြင်မွမ်းမံမှုများ မြောက်မြားစွာပြုလုပ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း အီဂျစ် အုပ်စိုးရှင်များသည် ဗလီအပေါ် ကွဲပြားသော နှစ်သက်မှု အဆင့်အတန်းကို ပြသခဲ့ပြီး ကျောင်းနှင့် ဗလီကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရာတွင် ငွေကြေးဆိုင်ရာ အကူအညီများ ကျယ်ပြန့်စွာ ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် အယ်အာဇာသည် ဆွန်နီမွတ်စလင်ကမ္ဘာနှင့် အစ္စလာမ်အီဂျစ်၏သင်္ကေတဖြစ်သော အီဂျစ်လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နက်ရှိုင်းစွာ သြဇာညောင်းသော အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပါသည်။