Mesoamerica
Context of Mesoamerica
Mesoamerica သည် မြောက်အမေရိကတိုက်တောင်ပိုင်းနှင့် ဗဟိုအမေရိက၏ အများစုတွင် သမိုင်းဝင်ဒေသနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနယ်မြေဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မက္ကဆီကိုအလယ်ပိုင်းမှ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် Belize၊ Guatemala၊ El Salvador၊ Honduras၊ Nicaragua နှင့် Costa Rica မြောက်ပိုင်းအထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ဤဒေသတွင် ကိုလံဘီယာခေတ်မတိုင်မီက လူ့အဖွဲ့အစည်းများသည် အမေရိက၏ စပိန်ကိုလိုနီမပြုမီ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀၀ ကျော် ထွန်းကားခဲ့သည်။ Mesoamerica သည် ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အလေးအနက်ဆုံးသော သမိုင်းဝင် ပြောင်းလဲမှုနှစ်ခု၏ နေရာဖြစ်သည်- မူလမြို့ပြမျိုးဆက်နှင့် ဌာနေတိုင်းရင်းသား၊ ဥရောပ၊ အာဖရိကနှင့် အာရှယဉ်ကျေးမှုများကြား ကာလရှည်ကြာ ထိတွေ့မှုများမှ ကမ္ဘာသစ်ယဉ်ကျေးမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။
အတွင်း၊ ၁၆ ရာစုတွင် ကိုလိုနီနယ်ချဲ့များကြားတွင် အစုအဝေးဖြစ်ခဲ့သော်လည်း မြောက်အမေရိကတွင် အသစ်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ခရုရောဂါများဖြစ်သည့် ကျောက်ရောဂါနှင့် ဝက်သက်ရောဂါများသည် ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် သေဆုံးစေခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ လူ့အဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ကြီးမားစွာ ဆုံးရှုံးစေခဲ့သည်။ Mesoamerica သည် ရှေးခေတ်ယဉ်ကျေးမှု အမှီအခ...ဆက်လက်ဖတ်ရှုပါ
Mesoamerica သည် မြောက်အမေရိကတိုက်တောင်ပိုင်းနှင့် ဗဟိုအမေရိက၏ အများစုတွင် သမိုင်းဝင်ဒေသနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနယ်မြေဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မက္ကဆီကိုအလယ်ပိုင်းမှ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် Belize၊ Guatemala၊ El Salvador၊ Honduras၊ Nicaragua နှင့် Costa Rica မြောက်ပိုင်းအထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ဤဒေသတွင် ကိုလံဘီယာခေတ်မတိုင်မီက လူ့အဖွဲ့အစည်းများသည် အမေရိက၏ စပိန်ကိုလိုနီမပြုမီ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀၀ ကျော် ထွန်းကားခဲ့သည်။ Mesoamerica သည် ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အလေးအနက်ဆုံးသော သမိုင်းဝင် ပြောင်းလဲမှုနှစ်ခု၏ နေရာဖြစ်သည်- မူလမြို့ပြမျိုးဆက်နှင့် ဌာနေတိုင်းရင်းသား၊ ဥရောပ၊ အာဖရိကနှင့် အာရှယဉ်ကျေးမှုများကြား ကာလရှည်ကြာ ထိတွေ့မှုများမှ ကမ္ဘာသစ်ယဉ်ကျေးမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။
အတွင်း၊ ၁၆ ရာစုတွင် ကိုလိုနီနယ်ချဲ့များကြားတွင် အစုအဝေးဖြစ်ခဲ့သော်လည်း မြောက်အမေရိကတွင် အသစ်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ခရုရောဂါများဖြစ်သည့် ကျောက်ရောဂါနှင့် ဝက်သက်ရောဂါများသည် ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် သေဆုံးစေခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ လူ့အဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ကြီးမားစွာ ဆုံးရှုံးစေခဲ့သည်။ Mesoamerica သည် ရှေးခေတ်ယဉ်ကျေးမှု အမှီအခိုကင်းစွာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ နယ်ပယ်ငါးခုတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည် (လူ့ယဉ်ကျေးမှုကို ကြည့်ပါ) နှင့် ဒုတိယမှာ အမေရိကတိုက်တွင် ဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ်ပီရူးတွင် Norte Chico (Caral-Supe) သည် မြောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် လွတ်လပ်သောယဉ်ကျေးမှုအဖြစ် ပေါ်ထွန်းလာသည်။
ယဉ်ကျေးမှုနယ်မြေတစ်ခုအနေဖြင့်၊ Mesoamerica ကို ၎င်း၏ဌာနေတိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှုများက တီထွင်ဖန်တီးကာ မျှဝေထားသော ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လက္ခဏာရပ်များဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြပါသည်။ ဘီစီ 7000 အစောပိုင်းတွင် စတင်၍ cacao၊ ပြောင်း၊ ပဲ၊ ခရမ်းချဉ်သီး၊ ထောပတ်သီး၊ vanilla၊ squash နှင့် ငရုတ်သီးများအပြင် ကြက်ဆင်နှင့် ခွေးတို့ကို မွေးမြူခြင်းဖြင့် paleo-Indian မုဆိုးစုဆောင်းသူ မျိုးနွယ်စုများအဖွဲ့သို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်။ အထိုင်များသော စိုက်ပျိုးရေးရွာများ။ နောက်ပိုင်းပုံစံသစ်ကာလတွင်၊ ရှုပ်ထွေးသောဒဏ္ဍာရီနှင့်ဘာသာရေးထုံးတမ်းစဉ်လာ၊ ဗီဇဂဏန်းစနစ်၊ ရှုပ်ထွေးသောပြက္ခဒိန်စနစ်၊ ဘောလုံးကစားခြင်းဓလေ့နှင့် ကွဲပြားသောဗိသုကာစတိုင်ကဲ့သို့သော စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုစရိုက်လက္ခဏာများသည် ဧရိယာတစ်လျှောက် ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ ဤခေတ်တွင်လည်း ကျေးရွာများသည် လူမှုရေးအရ ကွဲပြားလာကာ အကြီးအကဲများအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးလာကြသည်။ Obsidian၊ ကျောက်စိမ်း၊ cacao၊ cinnabar၊ Spondylus ခရုခွံများ၊ Mesoamerican ယဉ်ကျေးမှုသည် ဘီးနှင့် အခြေခံသတ္တုဗေဒကို သိသော်လည်း ၎င်းတို့နှစ်ခုလုံးသည် နည်းပညာနှင့် မသက်ဆိုင်ပါ။
အစောဆုံး ရှုပ်ထွေးသော ယဉ်ကျေးမှုများထဲတွင် မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့ကမ်းခြေတွင် နေထိုင်သည့် Olmec ယဉ်ကျေးမှုသည် ကုန်းတွင်းပိုင်းနှင့် တောင်ဘက် Isthmus ကိုဖြတ်၍ ဖြန့်ကျက်ထားသည်။ Tehuantepec ၏ Chiapas၊ Oaxaca နှင့် Guatemala ရှိ အစောပိုင်း Olmec နှင့် အစောပိုင်း Olmec နှင့် အခြားသော ယဉ်ကျေးမှုများအကြား မကြာခဏ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်မှုသည် Mesoamerican ယဉ်ကျေးမှုနယ်မြေအတွက် အခြေခံအချက်များဖြစ်သည်။ ဤအရာအားလုံးကို ရှေးခေတ် Mesoamerica၊ အထူးသဖြင့် ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် ဒေသဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများမှ ချောမွေ့စေခဲ့သည်။
ဤဖွဲ့စည်းပုံကာလအတွင်း ကွဲပြားသော ဘာသာရေးနှင့် သင်္ကေတဆိုင်ရာ ဓလေ့ထုံးတမ်းများ ပြန့်ပွားလာသည့်အပြင် အနုပညာနှင့် ဗိသုကာဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာပါသည်။ နောက်ဆက်တွဲ Preclassic ကာလတွင်၊ မက္ကဆီကိုရှိ Aguada fénix နှင့် Calakmul ကဲ့သို့သော စင်တာများ ထွန်းကားလာမှုနှင့်အတူ ရှုပ်ထွေးသော မြို့ပြပေါ်လစီများသည် Maya များကြားတွင် ဖွံ့ဖြိုးစပြုလာသည်။ အယ်လ်မီရာဒေါ၊ ဂွာတီမာလာရှိ Tikal၊ နှင့် Monte Albán ရှိ Zapotec။ ဤကာလအတွင်း Epi-Olmec နှင့် Zapotec ယဉ်ကျေးမှုများတွင် ပထမဆုံးသော စစ်မှန်သော Mesoamerican အရေးအသားစနစ်များကို တီထွင်ခဲ့သည်။ Mesoamerican အရေးအသား ဓလေ့သည် Classic Maya လိုဂိုသင်္ကေတ ဇာတ်ညွှန်းတွင် ၎င်း၏ အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
Mesoamerica သည် စာအရေးအသားကို လွတ်လပ်စွာ တီထွင်နိုင်သည်ဟု လူသိများသော ကမ္ဘာ့ခြောက်ခုအနက်မှ တစ်ခု (အခြားဒေသများမှာ ရှေးခေတ် အီဂျစ်၊ ပီရူး၊ အိန္ဒိယ၊ ဆူမားနှင့် တရုတ်) တို့ဖြစ်သည်။ မက္ကဆီကို အလယ်ပိုင်းတွင်၊ Teotihuacan မြို့သည် ဂန္ထဝင်ခေတ်၏ အမြင့်တွင် တက်လာသည်၊ မာယာနယ်မြေနှင့် မြောက်ဘက်သို့ တောင်ဘက်သို့ နိုင်ငံရေးသြဇာလွှမ်းမိုးသော စစ်ရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး အင်ပါယာကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အေဒီ 600 ခန့်တွင် Teotihuacán ပြိုကျပြီးနောက်၊ Xochicalco နှင့် Cholula ကဲ့သို့သော မက္ကဆီကိုအလယ်ပိုင်းရှိ အရေးပါသော နိုင်ငံရေးဗဟိုဌာနများအကြား ပြိုင်ဆိုင်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤအချိန်တွင် Epi-Classic ကာလတွင်၊ Nahua လူမျိုးများသည် မြောက်မှ Mesoamerica သို့ တောင်ဘက်သို့ စတင်ရွေ့လျားလာပြီး Oto-Manguean ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုသူများမှ ရွှေ့ပြောင်းလာသောကြောင့် မက္ကဆီကို အလယ်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ လွှမ်းမိုးလာခဲ့သည်။
ရှေးဟောင်းခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင်၊ Central Mexico သည် Toltec ယဉ်ကျေးမှုနှင့် Oaxaca မှ Mixtec တို့က လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ မြေနိမ့်ပိုင်း Maya ဧရိယာသည် Chichén Itzá နှင့် Mayapán တို့တွင် အရေးကြီးသော စင်တာများရှိသည်။ ရှေးခေတ်လွန်ခေတ် ကုန်ဆုံးခါနီးတွင် ဗဟိုမက္ကဆီကို၏ Aztecs တို့သည် Mesoamerica အလယ်ပိုင်းအများစုကို လွှမ်းခြုံထားသော လက်တက်အင်ပါယာတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ထူးခြားသော Mesoamerican ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့သည် 16 ရာစုတွင် စပိန်ကို အောင်ပွဲခံခြင်းဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ လာမည့်ရာစုနှစ်များတစ်လျှောက်တွင်၊ Mesoamerican ဌာနေတိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှုများသည် စပိန်ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် တဖြည်းဖြည်း လက်အောက်ခံခဲ့ကြသည်။ Mesoamerican ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ၏ ရှုထောင့်များသည် Mesoamerica တွင်နေထိုင်သော ဌာနေတိုင်းရင်းသားများကြားတွင် ရှင်သန်နေဆဲဖြစ်သည်။ များစွာသောသူတို့သည် ၎င်းတို့၏ဘိုးဘွားဘာသာစကားများကို ဆက်လက်ပြောဆိုကြပြီး ၎င်းတို့၏ Mesoamerican အမြစ်များဆီသို့ ပြန်သွားမည့် အလေ့အကျင့်များစွာကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။
![RMM [email protected] - Public domain](https://www.holamon.cat/sites/default/files/styles/original_to_webp/public/pla/images/2021-04/ConventodeIzamalYucatan.jpg.webp){kind=link}
