Rzeźby Sperlonga to duży i misterny zespół starożytnych rzeźb odkryty w 1957 roku na terenie dawnej willi cesarza Tyberiusza w Sperlonga, na wybrzeżu między Rzymem a Neapolem. Po zrekonstruowaniu rzeźby ustawiono w grupach wokół wnętrza dużej naturalnej groty zwróconej w stronę morza, używanej przez Tyberiusza do spożywania posiłków; wielu uczonych uważa, że u200bu200bto on kazał zainstalować rzeźby. Grupy przedstawiają wydarzenia z historii homeryckiego bohatera Odyseusza i są utrzymane w hellenistycznym stylu „barokowym”, „głośnym, pełnym baroku”, ale powszechnie uważa się, że datowane są na wczesny okres cesarstwa.

Jak relacjonują Tacyt i Swetoniusz, grota zawaliła się w 26 r. n.e., prawie zabijając Tyberiusza, a wtedy lub późnej jesieni rzeźby zostały rozbite na tysiące fragmentów, tak że we współczesnych rekonstrukcjach brakuje wielu elementów . W 1963 roku w Sperlonga utworzono muzeum, w którym prezentowane są zrekonstruowane rzeźby i inne znaleziska z willi, wraz z rekonstrukcjami odlewów dużych grup, które klasycystka Mary Beard określiła jako „twórcze odkrycia na nowo”. Podobnie jak na pierwszym zdjęciu, wiele elementów można zobaczyć dwukrotnie, jako złożone oryginały i jako rekonstrukcje z wykorzystaniem gipsowych odlewów oryginalnych fragmentów, wypełnione wyuczonymi domysłami.

Jak zwykle rekonstruowano, rzeźby ustawiono w czterech głównych grupach wokół sztucznego okrągłego basenu zajmującego większą część groty i łączącego się z większym basenem na zewnątrz, jednym na wyspie pośrodku koła. Z tyłu jaskini, po prawej stronie, znajdowała się grupa przedstawiająca Oślepienie Polifema cyklopa (jednookiego olbrzyma) przez Odyseusza i jego ludzi, nad którym dominowała ogromna postać leżącego pijanego Polifema. Przed tym, na wyspie pośrodku basenu, znajdowała się grupa przedstawiająca statek Odyseusza zaatakowany przez potwora Scyllę. Dwie mniejsze grupy umieszczone po bokach otworu basenu na główny basen na zewnątrz są zwykle interpretowane jako, po lewej stronie, „grupa Pasquino” Odyseusza niosącego ciało Achillesa z pola bitwy, a po prawej stronie Odyseusz mający zdradzić Diomedes po tym, jak ukradli Trojan kultowy wizerunek Palladu z Troi podczas jej oblężenia przez Greków.

W niszy w ścianie klifu nad wejściem do groty niesiono Ganimedesa przez Orła, przebranie Zeusa, najwyraźniej pochodzącego z tego samego okresu, co grupy Odyseusza. Niektóre inne posągi wokół groty wydają się należeć zarówno do okresów wcześniejszych, jak i późniejszych i są wyłączone z niniejszego ogólnego komentarza. Rzeźby zaprojektowano tak, aby można je było oglądać z triclinium, czyli jadalni z kanapami, prawdopodobnie wewnątrz przynajmniej namiotu lub „pawilonu świetlnego”, ustawionego na prostokątnej wyspie na stawie rybnym prowadzącym do groty, i prawdopodobnie także spacerując po samej grocie i ewentualnie kąpiąc się w basenie. Prawdopodobnie były one sztucznie oświetlane, szczególnie w nocy, ponieważ tylna część groty była raczej przyćmiona nawet w świetle dziennym. Grotę ozdobiono także „sztucznymi stalaktytami i inkrustacjami”, a także kolorową podłogą opus sectile, a „pokój” po lewej stronie grupy Polifema miał na ścianach zamontowanych kilka masek teatralnych, zaprojektowanych być oświetlony od tyłu.