Volubilis (လက်တင်အသံထွက်- [wɔˈɫuːbɪlɪs] ; Arabic- وليلي၊ romanized- walīlī; ဘာဘာဘာသာစကားများ- ⵡⵍⵉⵍⵉ, romanized- wlili) သည် Meknes မြို့အနီးတွင် တည်ရှိပြီး မော်ရိုကိုနိုင်ငံရှိ Berber-Roman မြို့တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း တူးဖော်တွေ့ရှိထားသော မြို့ဖြစ်ပြီး Mauretania နိုင်ငံ၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ Juba II ဘုရင်လက်ထက်က အနည်းဆုံး။ Volubilis မတိုင်မီ၊ နိုင်ငံတော်၏မြို့တော်သည် Gilda တွင်ဖြစ်နိုင်သည်။ မြေသြဇာကောင်းသော စိုက်ပျိုးရေးဧရိယာတွင် တည်ဆောက်ထားပြီး ၎င်းသည် ဘီစီ ၃ ရာစုမှ စတင်ကာ ဘာဘာ၊ ထို့နောက် ပရိုတို-ကာသာဂျီယံ၊ Mauretania နိုင်ငံ၏ မြို့တော်မဖြစ်မီတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁ ရာစုမှစတင်၍ ရောမအုပ်စိုးမှုအောက်တွင် လျင်မြန်စွာကြီးထွားလာပြီး နံရံပတ်လမ်းပတ်လမ်း ၂.၆ ကီလိုမီတာ (၁.၆ မိုင်) ဖြင့် ၄၂ ဟက်တာ (ဧက ၁၀၀) ခန့်အထိ ကျယ်ပြန့်လာသည်။ မြို့တော်သည် ၂ ရာစုတွင် အများသူငှာ အဆောက်အဦများစွာကို ရရှိခဲ့ပြီး ယင်းအထဲတွင် basilica၊ ဘုရားကျောင်းနှင့် အောင်ပွဲခံမုခ်ဦးတို့ ဖြစ်သည်။ သံလွင်စိုက်ပျိုးမှုမှ အဓိကရရှိသည့် ၎င်း၏ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုသည် မှန်စီရွှေချကြမ်းပြင်ကြီးများရှိသော မြို့ပြအိမ်များစွာကို ဆောက်လုပ်စေခဲ့သည်။

မြို့သည် ရောမအင်ပါယာ၏ အနောက်တောင်ဘက်နယ်စပ်တွင် ဝေးကွာပြီး ခုခံနိုင်စွမ်းမရှိသောကြောင့် မြို့တော် ၂၈၅ ဝန်းကျင်တွင် ဒေသခံမျိုးနွယ်စုများထံ ကျရောက်ခဲ့ပြီး မည်သည့်အခါမျှ ရောမမှ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ၎င်းသည် အနည်းဆုံး နောက်ထပ် အနှစ် 700 တိုင်တိုင် ဆက်လက်နေထိုင်ခဲ့ပြီး ပထမဦးစွာ လက်တင်ခရစ်ယာန်အသိုင်းအဝိုင်း၊ ထို့နောက် အစောပိုင်းအစ္စလာမ့်အခြေချနေထိုင်မှုအဖြစ် ဆက်လက်နေထိုင်ခဲ့သည်။ 8 ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ၎င်းသည် မော်ရိုကိုနိုင်ငံ၏ Idrisid မင်းဆက်ကို တည်ထောင်သူ Idris Ibn Abdallah ၏ နေရာဖြစ်လာခဲ့သည်။ 11 ရာစုတွင် Volubilis သည် Fes သို့အာဏာနေရာပြောင်းရွှေ့ပြီးနောက်စွန့်ပစ်ခံခဲ့ရသည်။ Volubilis မှ ၅ ကီလိုမီတာ (၃.၁ မိုင်) ခန့်အကွာ Moulay Idriss Zerhoun မြို့သစ်သို့ ဒေသခံလူဦးရေအများစုကို ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။

၁၈ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ငလျင်ကြောင့် ပျက်စီးသွားခဲ့ပြီး မက္ကနက်စ်ကို ဆောက်လုပ်ရန်အတွက် ကျောက်တုံးများကို ရှာဖွေနေသည့် မော်ရိုကို အုပ်စိုးရှင်များက လုယက်သွားသည့်တိုင်အောင် အပျက်အစီးများ သိသိသာသာ တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစု၏နှောင်းပိုင်းတွင် ထိုနေရာကို ရှေးဟောင်း Volubilis မြို့တော်အဖြစ် အတိအကျ သတ်မှတ်သတ်မှတ်ခံရသည်အထိ ဖြစ်မလာသေးပါ။ မော်ရိုကိုနိုင်ငံကို ပြင်သစ်အုပ်စိုးသည့်ကာလနှင့် အပြီးတွင်၊ နေရာတစ်ဝက်ခန့်ကို တူးဖော်ပြီး လှပသော mosaic အများအပြားကို တွေ့ရှိရပြီး ပိုမိုထင်ရှားသော အများသူငှာ အဆောက်အအုံများနှင့် အဆင့်မြင့်အိမ်အချို့ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ယနေ့တွင် ၎င်းသည် ယူနက်စကို၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာဖြစ်ပြီး “အင်ပါယာ၏အစွန်းပိုင်းရှိ ရောမကိုလိုနီခေတ်မြို့ကြီးတစ်မြို့၏ ထူးခြားကောင်းမွန်သော ထိန်းသိမ်းထားသော စံနမူနာတစ်ခု” ဖြစ်ခဲ့သည်။