مسجد جامع بی‌بی خانم یکی از مهم‌ترین بناهای سمرقند ازبکستان است که در سال‌های776 تا 783  شمسی ساخته شد و از آن به‌عنوان بنایی یادمانی برای مادر همسر تیمور گورکانی یاد می‌شود. این مسجد، بزرگ‌ترین و باشکوه‌ترین بنای تیمور است که در زمان زندگی او احداث شد[۱] و در قرن هشتم یکی از مهم‌ترین مساجد جهان اسلام شمرده می‌شد، در قرن سیزدهم از این مسجد تنها ویرانه‌هایی باقی‌ مانده بود که پس از تشکیل جمهوری سوسیالیستی شوروی ازبکستان بخش های زیادی از آن مرمت و بازسازی شد و در حال حاضر نیز قابل بازدید است.[۲]

تیمور پس از لشکرکشی به هند در سال 777 تصمیم به ساخت مسجدی عظیم در پایتخت جدید خود سمرقند گرفت. هنگامی که او در سال 784 از این لشکرکشی بازگشت مسجد تقریبا کامل شده بود، با این حال تیمور از پیشرفت بنا خوشنود نبود و بنا به دستورات او تغییراتی به خصوص در گنبد اصلی ایجاد شد. همسر تیمور گورکانی، سارا ملک خاتون در ساخت و وقف این مسجد بسیار نفش پررنگی داشت. او دختر جغتای خان غازان بود و پس از فوت همسر اولش به همسری تیمور درآمد. تلاش تیمور برای حفظ موقعیت خود به عنوان یک حاکم مرکزی، در تغییر ارتباطات و قدرت‌های موجود در منطقه نقش پررنگی داشت و مسجد بی‌بی خانم به عنوان یک اثر تاریخی نمایانگر قدرت مرکزی تیمور بود.[۱]

سارا ملک خاتون در مقابل ورودی مسجد، یک مدرسه به همراه یک آرامگاه بنا کرد. احداث مسجد و مدرسه نشان‌دهنده رقابت بین تیمور و همسرش بود. تیمور که نمی‌خواست بنای مدرسه از بنای مسجد که نماد قدرت امپراطوری او بود بزرگ‌تر باشد دستور داد تا ورودی اصلی مسجد بازسازی شود و مرتفع‌تر از پیش ساخته شود. [۱]

از همان ابتدا سازه مسجد مشکل‌هایی داشت و بارها مرمت شد و در طی قرن‌ها توسط زلزله ویران شد، گنبد اصلی آن نیز در سال 1275 ویران شد و درنهایت 60 درصد از بنای آن در 30 سال اخیر بازسازی شد.[۱]