Doly (Karviná)

( Doły (Karwina) )

Kopalnie (też: Doły, Karwinna, cz. Doly, dawniej: Karvinná, niem. Karwin, pierwotnie Arnoldsdorf) – część miasta Karwina w kraju morawsko-śląskim, w powiecie Karwina w Czechach. Jest to także gmina katastralna o nazwie Karviná-Doly i powierzchni 1634,93 ha, na południowo-zachodnim skraju miasta. W 2001 liczyły 810 mieszkańców, a w 2010 odnotowano 161 adresów. Obejmuje obszar dawnej historycznej Karwiny (cz. Karvinná, niem. Karwin) sprzed 1948 roku. Współczesne miasto Karwina zrodziło się w 1948 z połączenia ówczesnych gmin: Karwina, Frysztat, Darków, Raj oraz Stare Miasto. Nowy organizm miejski otrzymał nazwę właśnie od Karwiny, zaś herb od Frysztatu.

W granicach administracyjnych dzielnicy znajduje się również obszar dawniej samodzielnej wsi Solcy.

Kopalnie (też: Doły, Karwinna, cz. Doly, dawniej: Karvinná, niem. Karwin, pierwotnie Arnoldsdorf) – część miasta Karwina w kraju morawsko-śląskim, w powiecie Karwina w Czechach. Jest to także gmina katastralna o nazwie Karviná-Doly i powierzchni 1634,93 ha, na południowo-zachodnim skraju miasta. W 2001 liczyły 810 mieszkańców, a w 2010 odnotowano 161 adresów. Obejmuje obszar dawnej historycznej Karwiny (cz. Karvinná, niem. Karwin) sprzed 1948 roku. Współczesne miasto Karwina zrodziło się w 1948 z połączenia ówczesnych gmin: Karwina, Frysztat, Darków, Raj oraz Stare Miasto. Nowy organizm miejski otrzymał nazwę właśnie od Karwiny, zaś herb od Frysztatu.

W granicach administracyjnych dzielnicy znajduje się również obszar dawniej samodzielnej wsi Solcy.

Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana została w łacińskim dokumencie Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego), spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna ok. 1305 w szeregu wsi zobowiązanych do płacenia dziesięciny biskupstwu we Wrocławiu, w postaci item in Carwina XI) mansi[1][2][3]. Zapis ten oznaczał, że wieś posiadała 11 łanów większych. Jej powstanie wiąże się z przeprowadzaną pod koniec XIII wieku na terytorium późniejszego Górnego Śląska wielką akcją osadniczą (tzw. łanowo-czynszową). Krótko po tym wydarzeniu do miejscowości dotarła również grupa niemieckich osadników, którzy nadali miejscowości nazwę Arnoldesdorff (wzmiankowanej w 1331 i 1447), która zanikła jeszcze w średniowieczu[4]. Wieś politycznie znajdowała się wówczas w granicach utworzonego w 1290 piastowskiego (polskiego) księstwa cieszyńskiego, będącego od 1327 lennem Królestwa Czech, a od 1526 roku w wyniku objęcia tronu czeskiego przez Habsburgów wraz z regionem aż do 1918 roku w monarchii Habsburgów (potocznie Austrii).

W 1419 miejscowość została sprzedana przez księcia Bolka w lenno Mikołajowi Stopakowi z rodu Kiczków, którego potomkowie przyjęli nazwisko Karwińskich. W 1551 miejscowość została zakupiona przez Larischów, od 1654 tytułujących się jako baronowie, a od 1748 jako hrabiowie. W 1730 Karwina stała się siedzibą fideikomisu, którego majątek wzrósł znacznie po małżeństwie Jana Józefa Antoniego Larischa ze spadkobierczynią Mönnichów, Marią Teklą[5].

Odkrycie bogatych złóż węgla na wzgórzu Czechowice przez Jana Erdmana Floriana Larischa[5] dało podwaliny do przyszłego gwałtownego rozwoju Karwiny i sąsiednich wsi jako miejscowości górniczych. Na początku XIX wieku wydobywano tu około 2000 do 2300 ton węgla w odkrywkach Lejawa, Podolina i Na Krzemieńcu[6]. Otwarcie w 1847 roku pierwszego połączenia kolejowego w regionie w ramach cesarsko-królewskiej Kolei Północnej uruchomiło nowy etap już lukratywnego górnictwa w Zagłębiu Ostrawsko-Karwińskim. Upowszechniły się kopalnie głębinowe, pojawiły się pierwsze maszyny parowe (głównie w transporcie) oraz nowoczesne zarządzanie i obcy kapitał (w Karwinie np. hrabiego Zdenko Zierotina). Siła pracownicza rekrutowana była jednak wciąż głównie z najbliższej okolicy. Rekompensata za zniesienie feudalizmu zasiliła rodzinną kasę rodu Larischów von Mönnich, która w 1856 otworzyła nową kopalnię głębinową Franciszek przy granicy z Dąbrową. Kolejny etap nastąpił od lat 70. XIX wieku. W 1871 otwarto Kolej Koszycko-Bogumińską. Kryzys ekonomiczny lat 70. pociągnął za sobą kolejne zmiany własnościowe. Jedynie bardzo nowoczesne spółki były w stanie unieść otwieranie nowych "wielkich kopalni", od początku zelektryfikowanych. W ich sąsiedztwie powstawały coraz większe osiedla robotnicze dla górników, najczęściej przybyłych z Galicji Zachodniej. Na tym tle wyróżniały się jednak Hrabiowskie Zakłady Węglowe i Koksownicze Larisch-Mönnichów (Gräflich Larisch-Mönnische Kohlen- und Kokswerke in Karwin) posiadające jednoosobowego właściciela[7],

 Dawny herb Karwiny (1909)

W 1847 we wsi mieszkało 1412 osób, z tego 1312 katolików, 92 protestantów oraz 8 żydów, posługujących się według schematyzmu kościelnego językiem polskim[8] (w tym czasie miejscowa ludność określana była też jako śląsko-polska lub wasserpolska). Do 1869 liczba ta dobiła 3384 osób[9], lecz w następnych dekadach liczba ta gwałtownie rosła. Według austriackiego spisu ludności z 1910 roku miasteczko Karwina (bez Solcy) miała już 15761 mieszkańców, z czego 15 402 było zameldowanych na stałe, 12 727 (82,6%) było polsko-, 1815 (11,9%) niemiecko-, 823 (5,3%) czesko- i 37 (0,2%) innojęzycznymi, 13 754 (87,3%) było katolikami, 1682 (10,7%) ewangelikami, 8 (0,1%) kalwinistami, 171 (1,1%) wyznawcami judaizmu oraz 146 (1,1%) innej religii lub wyznania[10].

Znajduje się tu również barokowy kościół św. Piotra z Alkantary wybudowany w 1736. Z powodu intensywnego wydobycia węgla kamiennego w okolicy ziemia opadła, a budynek przechylił się o 6,8° w kierunku południowym[11]. Obecnie kościół jest chronionym zabytkiem i pamiątką z przeszłości, kiedy fedrunek pod Karwiną odbywał się na dużo większą skalę niż dziś. Kościół jest wciąż otwarty i każdego tygodnia przeprowadza msze w językach czeskim i polskim[11]. W pobliżu kościoła zlokalizowany jest też stary cmentarz.

Podobnie wyludnił się obszar całej dzielnicy. Jeszcze w 1930 liczył 22317 mieszkańców, w 1961 12796, a w 1991 jedynie 1302[9]. Mimo to na terenie dzielnicy wciąż funkcjonują czynne kopalnie zrzeszone w OKD, a.s.

Kościół św. Piotra z Alkantary 
Kościół św. Piotra z Alkantary
Ruiny ewangelickiej kaplicy cmentarnej 
Ruiny ewangelickiej kaplicy cmentarnej
Pomnik ofiarom katastrofy górniczej z 16 marca 1895 
Pomnik ofiarom katastrofy górniczej z 16 marca 1895
Stacja kolejowa w Karwinie 
Stacja kolejowa w Karwinie
Śląsk Cieszyński w średniowieczu (do 1528). Idzi Panic (redakcja). Cieszyn: Starostwo Powiatowe w Cieszynie, 2010, s. 296. ISBN 978-83-926929-3-5. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (online). [w:] www.dokumentyslaska.pl [on-line]. [dostęp 2013-07-22]. H. Markgraf, J. W. Schulte: Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis. Breslau: Josef Max & Comp., 1889. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie mrozek
BŁĄD PRZYPISÓW
↑ a b Mariusz Makowski: Szlacheckie siedziby na Śląsku Cieszyńskim. Cieszyn: Regio/Muzeum Śląska Cieszyńskiego, 2005, s. 161. ISBN 80-239-6051-2. Milan Myška: Industrializacja Śląska Cieszyńskiego. Sytuacja gospodarcza w „długim” XIX wieku. W: Śląsk Cieszyński od Wiosny Ludów do I wojny światowej w latach 1848-1918. Idzi Panic (redakcja). Cieszyn: Starostwo Powiatowe w Cieszynie, 2013, s. 173. ISBN 978-83-935147-3-1. M. Myška, 2013, s. 194) Język mieszkańców Śląska Cieszyńskiego od średniowiecza do połowy XIX wieku, s. 103, 2016 ↑ a b Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie historyczne statystyki
BŁĄD PRZYPISÓW
Ludwig Patryn (ed): Die Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1910 in Schlesien, Troppau 1912. ↑ a b O kościele na stronie hrady.cz (cz.)
Photographies by:
Zones
Statistics: Position
9695
Statistics: Rank
5105

Dodaj komentarz

CAPTCHA
Bezpieczeństwo
385617249Click/tap this sequence: 3731
To pytanie sprawdza czy jesteś człowiekiem i zapobiega wysyłaniu spamu.

Google street view

Where can you sleep near Doły (Karwina) ?

Booking.com

What can you do near Doły (Karwina) ?

8.718.593 visits in total, 407.503 Points of interest, 405 Cele, 4.731 visits today.